{"id":8649,"date":"2026-05-30T09:07:33","date_gmt":"2026-05-30T07:07:33","guid":{"rendered":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/?post_type=approfondimento&#038;p=8649"},"modified":"2026-10-03T18:28:46","modified_gmt":"2026-10-03T16:28:46","slug":"coiffes-tchiwara-bamana-antilope-agriculture-ordre-social","status":"publish","type":"approfondimento","link":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/approfondimenti-tematici\/coiffes-tchiwara-bamana-antilope-agriculture-ordre-social\/","title":{"rendered":"Les coiffes Tchiwara Bamana : antilope, agriculture et ordre social"},"content":{"rendered":"<p>Les coiffes Tchiwara des Bamana du Mali appartiennent \u00e0 une tradition associant sculpture, danse et transmission du savoir agricole. Le nom, \u00e9galement \u00e9crit ci wara ou chi wara, renvoie \u00e0 une figure mythique li\u00e9e \u00e0 l\u2019enseignement de la culture de la terre. Ces images accompagnent des repr\u00e9sentations c\u00e9l\u00e9brant la ma\u00eetrise du travail des champs et la coop\u00e9ration. Costume et mouvement compl\u00e8tent la coiffe sculpt\u00e9e, faisant entrer la forme animale dans l\u2019espace communautaire.<\/p>\n<p>L\u2019antilope constitue la r\u00e9f\u00e9rence la plus reconnaissable, mais certaines compositions incorporent aussi des caract\u00e8res de l\u2019oryct\u00e9rope et du pangolin. Ces combinaisons donnent une forme aux qualit\u00e9s d\u2019animaux associ\u00e9s \u00e0 la terre et au travail, \u00e9largissant le r\u00e9pertoire au-del\u00e0 d\u2019une seule esp\u00e8ce. Cornes, museau, dos et membres sont s\u00e9lectionn\u00e9s et raccord\u00e9s dans une composition imm\u00e9diatement lisible, bien qu\u2019\u00e9loign\u00e9e de la description naturaliste.<\/p>\n<p>Les variantes r\u00e9gionales se d\u00e9veloppent verticalement, horizontalement ou selon des structures fortement synth\u00e9tis\u00e9es. Dans les exemplaires verticaux, les cornes allong\u00e9es et la succession des \u00e9l\u00e9ments ajour\u00e9s accentuent le rythme ascendant ; dans les formes horizontales, la continuit\u00e9 du profil et le rapport entre t\u00eate et corps orientent le regard. Le sculpteur accorde solidit\u00e9, l\u00e9g\u00e8ret\u00e9 et nettet\u00e9 de la silhouette afin que la figure conserve son efficacit\u00e9 visuelle en mouvement.<\/p>\n<p>Fertilit\u00e9 de la terre, discipline du travail et collaboration acqui\u00e8rent ainsi une forme partag\u00e9e. La danse relie le r\u00e9pertoire animalier \u00e0 l\u2019exp\u00e9rience agricole et \u00e0 la formation des participants, tandis que la qualit\u00e9 de la taille exprime la ma\u00eetrise de l\u2019artiste. Ce rapport entre image et enseignement est essentiel \u00e0 la compr\u00e9hension des \u0153uvres au-del\u00e0 de leur dimension zoologique.<\/p>\n<p>Dans leur r\u00e9ception occidentale, les Tchiwara furent appr\u00e9ci\u00e9s pour leurs profils dynamiques et l\u2019invention des parties ajour\u00e9es. Cette reconnaissance esth\u00e9tique constitue un autre chapitre de leur histoire. L\u2019attention \u00e0 la danse et \u00e0 la culture de la terre \u00e9claire les choix formels : l\u2019\u00e9nergie de la coiffe provient aussi de son usage et du savoir collectif qu\u2019elle accompagne.<\/p>\n<h3>Bibliographie et comparaisons<\/h3>\n<ul>\n<li>Jean-Paul Colleyn, <em>Bamana: The Art of Existence in Mali<\/em>.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/www.metmuseum.org\/pt\/press-releases\/genesis-ideas-of-origin-in-african-sculpture-2003-exhibitions\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Metropolitan Museum of Art, Genesis: Ideas of Origin in African Sculpture, pr\u00e9sentation de l\u2019exposition, 2003<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/resources.metmuseum.org\/resources\/metpublications\/pdf\/Genesis_Ideas_of_Origin_in_African_Sculpture.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Alisa LaGamma, Genesis: Ideas of Origin in African Sculpture, Metropolitan Museum of Art, 2003<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<section class=\"dalton-related-insights\">\n<h3>Approfondissements associ\u00e9s<\/h3>\n<div class=\"dalton-fr-approfondissement-link-list\">\n<p style=\"margin:0 0 7px;line-height:1.45;\"><a href=\"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/approfondimenti-tematici\/figures-zoomorphes-art-dogon-chien\/\">Les figures zoomorphes dans l\u2019art Dogon : le chien<\/a><\/p>\n<p style=\"margin:0 0 7px;line-height:1.45;\"><a href=\"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/approfondimenti-tematici\/masques-africains-fonction-rituelle-langage-formel\/\">Masques africains : fonction rituelle et langage formel<\/a><\/p>\n<p style=\"margin:0 0 7px;line-height:1.45;\"><a href=\"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/approfondimenti-tematici\/art-africain-ancien-authenticite-provenance-ethnographie-art\/\">Art Africain ancien : provenance, qualit\u00e9 et contexte<\/a><\/p>\n<\/p><\/div>\n<\/section>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Les coiffes Tchiwara des Bamana du Mali appartiennent \u00e0 une tradition associant sculpture, danse et transmission du savoir agricole. Le nom, \u00e9galement \u00e9crit ci wara ou chi wara, renvoie \u00e0 une figure mythique li\u00e9e \u00e0 l\u2019enseignement de la culture de la terre. Ces images accompagnent des repr\u00e9sentations c\u00e9l\u00e9brant la ma\u00eetrise du travail des champs et la coop\u00e9ration. Costume et mouvement compl\u00e8tent la coiffe sculpt\u00e9e, faisant entrer la forme animale dans l\u2019espace communautaire.<\/p>\n","protected":false},"featured_media":9821,"menu_order":190,"template":"","area_approfondimento":[],"class_list":["post-8649","approfondimento","type-approfondimento","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Les coiffes Tchiwara Bamana : antilope, agriculture et ordre social | Dalton Somar\u00e9<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Les coiffes Tchiwara Bamana entre sculpture, danse, travail agricole et enseignement social.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/approfondimenti-tematici\/copricapi-tchiwara-bamana-mali\/\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"fr_FR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Les coiffes Tchiwara Bamana : antilope, agriculture et ordre social | Dalton Somar\u00e9\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Les coiffes Tchiwara Bamana entre sculpture, danse, travail agricole et enseignement social.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.daltonsomare.com\/approfondimenti-tematici\/copricapi-tchiwara-bamana-mali\/\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Dalton Somar\u00e9\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Dalton.Somare\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-10-03T16:28:46+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.daltonsomare.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/tchiwara-bamana-gazzella-mali.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"749\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1000\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/fr\\\/approfondimenti-tematici\\\/coiffes-tchiwara-bamana-antilope-agriculture-ordre-social\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/approfondimenti-tematici\\\/copricapi-tchiwara-bamana-mali\\\/\",\"name\":\"Les coiffes Tchiwara Bamana : antilope, agriculture et ordre social | Dalton Somar\u00e9\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/fr\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/approfondimenti-tematici\\\/copricapi-tchiwara-bamana-mali\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/approfondimenti-tematici\\\/copricapi-tchiwara-bamana-mali\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/tchiwara-bamana-gazzella-mali.jpg\",\"datePublished\":\"2026-05-30T07:07:33+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-03T16:28:46+00:00\",\"description\":\"Les coiffes Tchiwara Bamana entre sculpture, danse, travail agricole et enseignement social.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/approfondimenti-tematici\\\/copricapi-tchiwara-bamana-mali\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"fr-FR\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/approfondimenti-tematici\\\/copricapi-tchiwara-bamana-mali\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"fr-FR\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/approfondimenti-tematici\\\/copricapi-tchiwara-bamana-mali\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/tchiwara-bamana-gazzella-mali.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/tchiwara-bamana-gazzella-mali.jpg\",\"width\":749,\"height\":1000,\"caption\":\"Copricapo Tchiwara Bamana a forma di antilope, Mali, Dalton Somar\u00e9 Milano\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/approfondimenti-tematici\\\/copricapi-tchiwara-bamana-mali\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/fr\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Les coiffes Tchiwara Bamana : antilope, agriculture et ordre social\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/fr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/fr\\\/\",\"name\":\"Dalton Somar\u00e9\",\"description\":\"Fine African Art \u2013 Ancient Art of Asia\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/fr\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Dalton Somar\u00e9 Gallery Milano\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/fr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"fr-FR\"},{\"@type\":[\"Organization\",\"ArtGallery\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/fr\\\/#organization\",\"name\":\"Dalton Somar\u00e9\",\"alternateName\":\"Dalton Somar\u00e9 Gallery Milano\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/fr\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"fr-FR\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/fr\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/04\\\/Dalton-Somare-Gallery-Milano.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/04\\\/Dalton-Somare-Gallery-Milano.png\",\"width\":1638,\"height\":1687,\"caption\":\"Dalton Somar\u00e9\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.daltonsomare.com\\\/fr\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Dalton.Somare\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/dalton_somare_milano\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/company\\\/dalton-somare\",\"https:\\\/\\\/www.youtube.com\\\/channel\\\/UCESUxIEubGYjrJPKLjmFX3w\"],\"address\":{\"@type\":\"PostalAddress\",\"streetAddress\":\"Via Borgonuovo 5\",\"postalCode\":\"20121\",\"addressLocality\":\"Milano\",\"addressCountry\":\"IT\"},\"telephone\":\"+39 02 89096173\",\"email\":\"info@daltonsomare.com\",\"openingHoursSpecification\":[{\"@type\":\"OpeningHoursSpecification\",\"dayOfWeek\":[\"https:\\\/\\\/schema.org\\\/Tuesday\",\"https:\\\/\\\/schema.org\\\/Wednesday\",\"https:\\\/\\\/schema.org\\\/Thursday\",\"https:\\\/\\\/schema.org\\\/Friday\"],\"opens\":\"15:30\",\"closes\":\"19:00\"}],\"foundingDate\":\"1993\",\"founder\":[{\"@type\":\"Person\",\"name\":\"Leonardo Vigorelli\"},{\"@type\":\"Person\",\"name\":\"Grata Somar\u00e9\"}]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Les coiffes Tchiwara Bamana : antilope, agriculture et ordre social | Dalton Somar\u00e9","description":"Les coiffes Tchiwara Bamana entre sculpture, danse, travail agricole et enseignement social.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/approfondimenti-tematici\/copricapi-tchiwara-bamana-mali\/\/","og_locale":"fr_FR","og_type":"article","og_title":"Les coiffes Tchiwara Bamana : antilope, agriculture et ordre social | Dalton Somar\u00e9","og_description":"Les coiffes Tchiwara Bamana entre sculpture, danse, travail agricole et enseignement social.","og_url":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/approfondimenti-tematici\/copricapi-tchiwara-bamana-mali\/\/","og_site_name":"Dalton Somar\u00e9","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Dalton.Somare","article_modified_time":"2026-10-03T16:28:46+00:00","og_image":[{"width":749,"height":1000,"url":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/tchiwara-bamana-gazzella-mali.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/approfondimenti-tematici\/coiffes-tchiwara-bamana-antilope-agriculture-ordre-social\/","url":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/approfondimenti-tematici\/copricapi-tchiwara-bamana-mali\/","name":"Les coiffes Tchiwara Bamana : antilope, agriculture et ordre social | Dalton Somar\u00e9","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/approfondimenti-tematici\/copricapi-tchiwara-bamana-mali\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/approfondimenti-tematici\/copricapi-tchiwara-bamana-mali\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/tchiwara-bamana-gazzella-mali.jpg","datePublished":"2026-05-30T07:07:33+00:00","dateModified":"2026-10-03T16:28:46+00:00","description":"Les coiffes Tchiwara Bamana entre sculpture, danse, travail agricole et enseignement social.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/approfondimenti-tematici\/copricapi-tchiwara-bamana-mali\/#breadcrumb"},"inLanguage":"fr-FR","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.daltonsomare.com\/approfondimenti-tematici\/copricapi-tchiwara-bamana-mali\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"fr-FR","@id":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/approfondimenti-tematici\/copricapi-tchiwara-bamana-mali\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/tchiwara-bamana-gazzella-mali.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/tchiwara-bamana-gazzella-mali.jpg","width":749,"height":1000,"caption":"Copricapo Tchiwara Bamana a forma di antilope, Mali, Dalton Somar\u00e9 Milano"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/approfondimenti-tematici\/copricapi-tchiwara-bamana-mali\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Les coiffes Tchiwara Bamana : antilope, agriculture et ordre social"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/#website","url":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/","name":"Dalton Somar\u00e9","description":"Fine African Art \u2013 Ancient Art of Asia","publisher":{"@id":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/#organization"},"alternateName":"Dalton Somar\u00e9 Gallery Milano","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"fr-FR"},{"@type":["Organization","ArtGallery"],"@id":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/#organization","name":"Dalton Somar\u00e9","alternateName":"Dalton Somar\u00e9 Gallery Milano","url":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"fr-FR","@id":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/Dalton-Somare-Gallery-Milano.png","contentUrl":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/Dalton-Somare-Gallery-Milano.png","width":1638,"height":1687,"caption":"Dalton Somar\u00e9"},"image":{"@id":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Dalton.Somare","https:\/\/www.instagram.com\/dalton_somare_milano\/","https:\/\/www.linkedin.com\/company\/dalton-somare","https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UCESUxIEubGYjrJPKLjmFX3w"],"address":{"@type":"PostalAddress","streetAddress":"Via Borgonuovo 5","postalCode":"20121","addressLocality":"Milano","addressCountry":"IT"},"telephone":"+39 02 89096173","email":"info@daltonsomare.com","openingHoursSpecification":[{"@type":"OpeningHoursSpecification","dayOfWeek":["https:\/\/schema.org\/Tuesday","https:\/\/schema.org\/Wednesday","https:\/\/schema.org\/Thursday","https:\/\/schema.org\/Friday"],"opens":"15:30","closes":"19:00"}],"foundingDate":"1993","founder":[{"@type":"Person","name":"Leonardo Vigorelli"},{"@type":"Person","name":"Grata Somar\u00e9"}]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/approfondimento\/8649","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/approfondimento"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/approfondimento"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9821"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8649"}],"wp:term":[{"taxonomy":"area_approfondimento","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.daltonsomare.com\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/area_approfondimento?post=8649"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}